Capture_2019_04_12_22_15_04_647 Joseph Stiglitz διδάσκει οικονομία στο Πανεπιστήμιο Columbia

Τα τελευταία χρόνια η παγκοσμιοποίηση έχει δεχθεί πολλές επιθέσεις. Ορισμένες κριτικές είναι ανεδαφικές. Μία όμως είναι αδιαμφισβήτητη. Πολυεθνικές όπως οι Apple, Google και Starbucks διαφεύγουν τη φορολογία. Η Apple φοροδιέφευγε δηλώνοντας απλά πως απασχολούσε μόνο καμιά εκατοστή εργαζόμενους στην Ιρλανδία. Έκανε έπειτα με τη χώρα αυτή συμφωνία που της επέτρεπε να καταβάλει μόλις το 0,005 των κερδών της. Εταιρείες όπως οι Apple, Google και Starbucks δηλώνουν κοινωνικά ευαισθητοποιημένες, αλλά για να είναι στην πραγματικότητα θα πρέπει να πληρώνουν και τους ανάλογους φόρους. Εδώ και πολλά χρόνια οι πολυεθνικές συναγωνίζονται να ρίξουν τις τιμές φορολόγησής τους, απαιτώντας από τα διάφορα κράτη να ενδώσουν στις απαιτήσεις τους. Οι μειώσεις που επέβαλε ο Donald Trump το 2017 ήταν το κερασάκι στην τούρτα. Ένα χρόνο μετά η εικόνα έχει ως εξής: η ενεργειακή επιδρομή στις ΗΠΑ πλέον είναι σε ύφεση αφήνοντας πίσω ένα βουνό από χρέη. Φοβούμενοι ότι η ψηφιακή οικονομία αφαίρεσε πόρους τους οποίους μέχρι τώρα απέδιδε η παραδοσιακή οικονομία, η διεθνής κοινότητα επιτέλους παραδέχθηκε ότι κάτι δεν πάει καλά. Σήμερα η φορολογία των πολυεθνικών που βασίζεται στις μεταβατικές τιμές transfer pricing είναι γνωστή από καιρό. Οι transfer pricing βασίζονται αποκλειστικά στην αρχή ότι οι φόροι καταβάλλονται όπου και η παραγωγή. Πως μπορεί όμως αυτό να προσδιορισθεί. Σε μια παγκοσμιοποιημένη οικονομία, τα προϊόντα μεταφέρονται συνεχώς από ένα κράτος στο άλλο σχεδόν πάντα όχι στην τελική τους μορφή. Ένα υποκάμισο  χωρίς κουμπιά, ένα αυτοκίνητο χωρίς κιβώτιο ταχυτήτων, ένα μικροτσίπ χωρίς επεξεργαστή. Με αυτό το σύστημα ο τελικός αποδέκτης (κράτος) θα πρέπει να καθορίσει τις τιμές. Όμως δεν είναι ακριβώς έτσι. Ο ανερχόμενος ρόλος της πνευματικής ιδιοκτησίας και της παροχής υπηρεσιών περιπλέκει τα πράγματα. Να γιατί οι ΗΠΑ εγκατέλειψαν το σύστημα του transfer pricing στο εσωτερικό της χώρας αντικαθιστώντας το, αποδίδοντας σε κάθε κράτος ένα μερίδιο του κέρδους επί του ποσοστού των πωλήσεων της εταιρείας, των προσλήψεων αλλά και των κεφαλαίων που επενδύθηκαν. Είναι αναγκαίο να υιοθετηθεί ένα ανάλογο σύστημα σε παγκόσμιο επίπεδο. Ο τρόπος αυτός έχει δυσκολίες όμως. Αν η φόρμουλα βασιζόταν μόνο στις τελικές πωλήσεις, αυτό θα ωφελούσε τις βιομηχανοποιημένες χώρες και όχι αυτές υπό ανάπτυξη, αφού θα τους στερούσε έσοδα. Το transfer pricing θα εφαρμοζόταν μόνο στην ψηφιοποιημένη οικονομία αλλά όχι στη μεταποίηση ή άλλες δραστηριότητες στηριζόμενες στην απασχόληση. Η απάντηση βρίσκεται στην επιβολή ενός ελάχιστου φόρου από όλα τα κράτη. Αυτό θα μπορούσαν να το εφαρμόσουν ΗΠΑ και Ε.Ε. Οι άλλοι θα ακολουθούσαν. 

Το σχέδιο της Base erosion and profit sharing (Beps)  για τους Ocse e del G20 προσέφερε υπηρεσίες σε ικανοποιητικό βαθμό ως προς τις τελικές αποφάσεις. Η πολιτική όμως διατηρεί τη δική της βαρύτητα. Διαφορετικά εφαρμόζεται σε ανεπτυγμένες χώρες και διαφορετικά σε υπό ανάπτυξη χώρες. Ο στόχος του Beps είναι να προσφέρει ένα ολοκληρωτικό κάδρο. Η προτεραιότητα θα πρέπει να βαρύνει προς τα έξι δισ. των ανθρώπων στις υπό ανάπτυξη χώρες και στις αναπτυσσόμενες αγορές τους.