Kensy Cooperrider, Aeon Αυστραλία

Για αιώνες οι κυνηγοί inuit προσανατολίζονταν στον Αρκτικό σύμφωνα με τον άνεμο, με το χιόνι, με τον ουρανό. Σήμερα χρησιμοποιούν το GPS. Οι aymara κάτοικοι των ξηρών ορεινών όγκων των Άνδεων ερμήνευαν τον καιρό με τρόπο ιδιόμορφο υπολογίζοντας το παρελθόν εμπρός και το μέλλον πίσω τους. Σήμερα για τις νέες γενιές το μέλλον είναι εμπρός. Οι ιθαγενείς σε κάθε ήπειρο αντικαθιστούν τις μεθόδους τους με αυτές του δυτικού κόσμου της παγκοσμιοποίησης. Η συνέπεια είναι η μείωση της διαφορετικότητας του γνωστικού τους αντικειμένου. Το 2010 μια μελέτη του Joe Heinrich του Παν/μίου της British Columbia τάραξε τη γνωστική επιστήμη με δύο σημαντικές έννοιες. Πρώτον ότι οι ερευνητές των επιστημών της συμπεριφοράς επικεντρώνονται αποκλειστικά σχεδόν σε μία ελάχιστη φέτα της κοινωνίας, δηλ. των εκφραστών της δυτικής κοινωνίας με τους μορφωμένους,τους βιομηχανοποιημένους και τους δημοκρατικούς.  Δεύτερο αυτή η φέτα δεν αντιπροσωπεύει όλους. Υπάρχει όμως και μια θεμελιώδης τρίτη έννοια που τέθηκε από τον ψυχολόγο Paul Rozin του Παν/μίου της Πενσυλβάνια που αποτελεί εκείνη τη φέτα της ανθρωπότητας «που ανακοίνωνε το μέλλον του κόσμου». Σε μια μελέτη ο Rozin είχε σημειώσει ότι οι πολιτιστικές διαφορές όπου υπήρχαν ακόμη, είχαν χαραχθεί πιο βαθιά από τους ηλικιωμένους, ενώ οι νεότεροι σε όλο τον πλανήτη εξομοιώνονταν.

Ο χώρος και ο χρόνος

Στο κουτί των εργαλείων των Weird περιλαμβάνονται τα ελάχιστα συστήματα αναφοράς για την κατανόηση του κόσμου, αγγίζοντας κάθε εμπειρικό σημείο. Πως συμμετέχουμε στον χώρο και στο χρόνο στη φύση και στους άλλους. Πως μετουσιώνουμε τις εμπειρίες και εγκλωβίζουμε την προσοχή μας. Πολλά από αυτά τα συστήματα είναι τόσο βαθιά μέσα μας, που ούτε το αντιλαμβανόμαστε. Ας πάρουμε την εμμονή μας με τους αριθμούς. Στις βιομηχανοποιημένες κοινωνίες θεωρούμε δεδομένο να ποσοτικοποιούμε κάθε εμπειρία . Σε άλλες κοινωνίες κανείς δεν ενδιαφέρεται να υπολογίσει την ηλικία του. Και πολλές φορές δεν είναι δυνατό διότι σε πολλές γλώσσες οι αριθμοί δεν ξεπερνούν το τέσσερα ή το πέντε. Η μανία του υπολογισμού των Weird όμως διαδίδεται ταχύτατα. Οι κυνηγοί του Αμαζονίου μαθαίνουν αμέσως τους αριθμούς στα Πορτογαλικά. Ένα άλλο χαρακτηριστικό του Weird είναι η εμμονή με τον καιρό. Τον υποδιαιρούμε, ψάχνουμε να κερδίζουμε χρόνο, και όταν τον χάνουμε εκνευριζόμαστε. Σε έναν ojibwe της Βόρειας Αμερικής δεν ενδιαφέρει αν είναι Παρασκευή ή Σάββατο. Τον ανησυχεί περισσότερο αν εμπρός του βρίσκεται ο Βορράς ή η Ανατολή. Οι Weird αντίθετα είναι αδιάφοροι για το χώρο. Σε μια μελέτη στο Stafford οι φοιτητές δεν γνώριζαν που βρισκόταν ο Βορράς. Αλλάζει όμως και ο τρόπος που καταλαβαίνουμε την καθημερινότητα. Σε μικρές κοινωνίες χρησιμοποιούνται ακόμα τα δάκτυλα ή τα γεωγραφικά στοιχεία, άνεμοι, ποταμοί. Αντιθέτως οι Weird βασίζονται στον κάθετο άξονα του σώματος. Δηλ. εμπρός πίσω,  αριστερά, δεξιά. Ένα εγωκεντρικό σύστημα το οποίο σιγά σιγά εξαφανίζεται με την διάδοση των παγκοσμίων γλωσσών όπως της ισπανικής γλώσσας. Εκτός αυτής της διαφορετικότητας υπάρχουν και άλλες διαφορές που χάνονται, όπως των θηλαστικών και των φυτών των γλωσσών και της μαγειρικής. Η απώλεια όμως της γνωστικής διαφορετικότητας είναι ξεχωριστή. Επειδή η διαδικασία δεν είναι χειροπιαστή και δεν είναι απτή, είναι δύσκολο να αποδειχθεί. Μια τέτοια απώλεια αποτελεί δίλημμα ηθικό. Συχνά οι δυνάμεις που είναι υπεύθυνες για την παγκοσμιοποιημένη ομογενοποίηση είναι οι ίδιες που συνεισφέρουν για την απαλοιφή του αναλφαβητισμού  στον κόσμο. Είναι δύσκολο να τους αρνηθούμε το θετικό τους πρόσημο στον κόσμο. Θα πρέπει μόνο να αναρωτηθούμε αν μπορούμε να επιβραδύνουμε την απώλεια της διαφορετικότητας του γνωστικού μας αντικειμένου, και αν υπάρχει ελπίδα να το προσπαθήσουμε. Για ένα μεγάλο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, η διαφορετικότητα αποτέλεσε το χαρακτηριστικό του είδους μας. Σήμερα δεν είναι πια έτσι και οι γνωστικοί επιστήμονες θα πρέπει να αναρωτηθούν για που οδεύουμε.