David Runciman, Prospect, Ην.Βασίλειο


Ο τρόπος που διαχειρίσθηκε το κοινοβούλιο το Brexit κατέδειξε την απόσταση του από τους πολίτες. Χρειάζεται μια μεταρρύθμιση του εκλογικού συστήματος και νέοι τρόποι δημοκρατικής συμμετοχής


ΤοBrexit θέτει ένα διπλό στοίχημα στη Βρετανική κοινοβουλευτική δημοκρατία. Το πρώτο, να συμφιλιώσει την άσχημη πραγματικότητα μιας δημοψηφισματικής απόφασης για την έξοδο από την Ε.Ε. Η θέση όλων είναι ότι μιλούν στο όνομα του «λαού» και αυτό έκανε την κατάσταση πιο δύσκολη. Προκύπτει η ανάγκη εξυγίανσης για τις διαφορές που το δημοψήφισμα έφερε στο φως. Η Βρετανική δημοκρατία πρέπει να αντιληφθεί ότι οι διαφορές δεν είναι οι ίδιες των παραδοσιακών κομμάτων. Είναι μεταξύ γενεών (οι ηλικιωμένοι υπέρ του Brexit) και του επιπέδου σπουδών (οι πτυχιούχοι υπέρ της παραμονής). Οι έννοιες της δεξιάς και της αριστεράς δεν ανταποκρίνονται σε αυτές τις αντιθέσεις. Δεν υπάρχει κόμμα πτυχιούχων, ούτε ηλικιωμένων. Αν και οι εργατικοί κάνουν ότι καλύτερο για να αντιπροσωπεύσουν τους πρώτους και οι συντηρητικοί τους δεύτερους, κανείς εκ των δύο καταφέρνει να το παρουσιάσει με αυτούς τους όρους. Το κοινοβούλιο είναι στελεχωμένο κατά το μεγαλύτερο μέρος του με πτυχιούχους μέσης ή μεγάλης ηλικίας. Οι βρετανικοί θεσμοί βρίσκονται στο μέσον σε αυτή τη γραμμή διαίρεσης. Ποιος αντιπροσωπεύει τους λιγότερο μορφωμένους; Και τους νέους;

Αυτό το δεύτερο στοίχημα στην κοινοβουλευτική δημοκρατία είναι το πιο σοβαρό, διότι οι διαφορές θα διαρκέσουν για πολύ ακόμα μετά το τέλος της συζήτησης για το Brexit. Το γεγονός ότι το κοινοβούλιο δεν είναι εξ’ ολοκλήρου αντιπροσωπευτικό των εκλογέων είναι ξεκάθαρα αποδεκτό μετά το δημοψήφισμα. Ας δούμε την πανεπιστημιακή εκπαίδευση. Περισσότεροι του 90% βουλευτές κατέχουν Πανεπιστημιακό τίτλο. Όλοι ανεξάρτητοι και φιλελεύθεροι ή δημοκρατικοί έχουν ένα πτυχίο Πανεπιστημίου. Και οι πτυχιούχοι εκλογείς ψήφισαν στο 70% την παραμονή στην Ε.Ε. το οποίο εξηγεί γιατί η βουλή των κοινοτήτων είναι κατά πλειοψηφία αντίθετη του Brexit.

Ο κόμπος της αντιπροσώπευσης

Αυτό δεν σημαίνει φυσικά ότι οι βουλευτές θεώρησαν ότι έχουν το δικαίωμα να σταματήσουν την έξοδο από την Ένωση. Αντίθετα είναι λιγότερο σίγουροι για τον αντιπροσωπευτικό τους ρόλο: Θα πρέπει να μιλούν για λογαριασμό των ανθρώπων σαν αυτούς ή γι’ αυτούς που δεν έχουν κανέναν να τους αντιπροσωπεύσει; Στο δημοψήφισμα περισσότεροι από τρία εκατομμύρια ψήφισαν, που συνήθως απέχουν. Η συμμετοχή τους καθόρισε το αποτέλεσμα, αν και οι ίδιοι δεν αντιπροσωπεύονται καθοριστικά. Πως σταθμίζει το κοινοβούλιο τη γνώμη τους. Η αδυναμία να απαντήσουν σε αυτή την ερώτηση είναι ένα από τα στοιχεία για τα οποία οι βουλευτές δεν γνωρίζουν μέχρι ποιου σημείου μπορούν να υποστηρίξουν την πεποίθηση τους για την οποία το Brexit αποτελεί μια κακή ιδέα.

Μερικοί βουλευτές, αντίθετοι του Brexit, αντιπροσωπεύουν ενώσεις που στην πλειοψηφία τους είναι υπέρ της εξόδου από την Ένωση, οι οποίοι προσπάθησαν να επιλύσουν το ζήτημα υποστηρίζοντας ότι ενεργούν υπέρ των ψηφοφόρων τους. Το πρόβλημα των εργατικών είναι ότι μια άλλη ομάδα εκλεγμένων αντιπροσωπεύει την παραμονή. Τα ρήγματα που προέκυψαν από το δημοψήφισμα δημιούργησαν το πραγματικό ζήτημα ότι το κόμμα δεν είναι αντιπροσωπευτικό εις βάθος αφού η συντριπτική πλειοψηφία των βουλευτών του αποτελείται από πρόσωπα μορφωμένα με πανεπιστημιακό πτυχίο, μέσης ή μεγαλύτερης ηλικίας. Λαμβάνουν υπ’ όψιν τις προτιμήσεις των λιγότερο μορφωμένων ή των νέων, αλλά όχι και των δύο, ούτε μπορούν να ενσαρκώσουν τις προτιμήσεις τους. Προς στιγμήν κανένα κόμμα δεν το καταφέρνει. Αυτό σηματοδοτεί την αναγκαιότητα μιας τροποποίησης του τρόπου που το κοινοβούλιο αντιπροσωπεύει τους ψηφοφόρους. Ούτε οι εργατικοί, ούτε οι συντηρητικοί είναι έτοιμοι να ξεπεράσουν τις κοινωνικές διαφορές, διότι αμφότεροι σχετικά συμφωνούν κάτω από την πίεση της συναίνεσης. Η παρουσία στο κοινοβούλιο μιας ομάδας ανεξάρτητων βουλευτών δεν αποτελεί τη λύση στο πρόβλημα όσο ένα σύμπτωμά του: πρόκειται για επαγγελματίες πολιτικούς με περισσότερα κοινά με τους συναδέλφους τους των μεγάλων κομμάτων με τα οποία και εκλέχθηκαν και από τους απογοητευμένους ψηφοφόρους που ζητούν αντιπροσώπευση. Μια αλλαγή του εκλογικού νόμου θα βοηθούσε να επιλυθεί το ζήτημα. Ένα αναλογικό σύστημα θα προσέφερε τη δυνατότητα σε διάφoρους ουραγούς να έχουν φωνή στο κοινοβούλιο. Αλλά και αυτά τα συστήματα κινδυνεύουν να στελεχωθούν από επαγγελματίες. Με τους παρόντες όρους , με κάθε εκλογικό σύστημα οι μη πτυχιούχοι και οι νέοι κινδυνεύουν να μείνουν χωρίς εκπροσώπηση. Το Brexit έδειξε ξεκάθαρα ότι η δυσαρέσκεια απέναντι στους τύπους παραδοσιακής αντιπροσώπευσης δεν αφορά μόνο μια παράταξη: Οι ψηφοφόροι και των δύο πλευρών είναι απογοητευμένοι για τον τρόπο που το κοινοβούλιο χειρίζεται το δημοψήφισμα. Η επιθυμία μιας μεγαλύτερης συμμετοχής μεγαλώνει δεν μειώνεται. Το αποδεικνύει το γεγονός ότι η καμπάνια για την ακύρωση του brexit διαμορφώθηκε σε μια καμπάνια για μια δεύτερη ψήφο. Η αλήθεια είναι ότι σε ένα δημοψήφισμα αν ένα ποσοστό του δεν αντιπροσωπεύει τη «θέληση του λαού» ούτε και το κοινοβούλιο μπορεί να προσποιείται ότι μιλάει στο όνομά του. Θα ήταν λάθος να σκεφθεί κανείς ότι τα προβλήματα της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας που βγήκαν στο φως με το δημοψήφισμα προκύπτουν μόνο εξ’αυτού. Υπάρχουν και εξ’αιτίας του τύπου που υπάρχει στο Ηνωμένο Βασίλειο. Και είναι μόνο μια από τις αιτίες για τις οποίες χρειάζεται μια αλλαγή.