John Freedman, The Moscow Times, Ρωσία


Ο Ρώσος διευθυντής θεάτρου Kirill  Serebrennikov είναι υπό κράτηση για
απάτη. Αλλά αυτό είναι μόνο ένα πρόσχημα για να σιωπήσει μια άβολη φωνή


Η Ευρωπαϊκή Ακαδημία Κινηματογράφου γράφει στην ιστοσελίδα της: «Υπάρχουν αμέτρητοι λόγοι να πιστεύουμε ότι η σύλληψη του Kirill Serebrennikov έγινε για πολιτικούς λόγους, ζητάμε λοιπόν από τις ρωσικές αρχές να απελευθερώσουν τον κρατούμενο αμέσως άνευ όρων, και να του εξασφαλίσουν ελευθερία κινήσεων της καλλιτεχνικής του έκφρασης» .  Λίγες ώρες μετά τη σύλληψη του Ρώσου διευθυντή, που συνέβη στις 22 Αυγούστου 2017,  η είδηση αναδημοσιεύθηκε εκ νέου από τους New York Times, μετά από το  BΒC, από το Euronews και τις Γαλλικές και Γερμανικές εφημερίδες. Η σύλληψη του Serebrennikov είναι η τελευταία πράξη μιας ιστορίας που συνεχίζεται από την αρχή του Μαίου, όταν ερωτήθηκε ο σκηνοθέτης για την υπόθεση ‘Seventh studio’, μίας δορυφορικής εταιρείας του κέντρου Gogol – του οποίου ο Serebrennikov είναι καλλιτεχνικός διευθυντής από το 2013 – έπειτα από καταγγελία για υπεξαίρεση δημόσιων κονδυλίων. Δύο πρώην εργαζόμενοι της εταιρείας ο Jurij Itin και Nina Masljaeva, συνελήφθησαν, ενώ ένας τρίτος, ο Αλεξέι Μαλρομπρότσκι, φυλακίστηκε στο τέλος Ιουνίου. Οι αρχές κατηγόρησαν τους τέσσερις για «μεγάλης κλίμακας απάτες», συνολικού ύψους 68 εκατομμυρίων ρουβλίων (1,2 εκατ. Ευρώ). Οι Malobrodskij και Masljaeva, οι οποίοι συνεργάζονταν για τις έρευνες, φυλακίσθηκαν χωρίς επίσημες κατηγορίες. Και υπό κατ’ οίκον περιορισμό, ο Serebrennikov, ο οποίος θα πρέπει να μείνει εκεί τουλάχιστον μέχρι την 19 Οκτωβρίου ημερομηνία της επόμενης ακρόασης. Οι αρχές ισχυρίζονται ότι πρόκειται για διαδικασία οικονομικών εγκλημάτων. Ένας εκπρόσωπος της πολιτικής αγωγής δήλωσε στο Ρωσικό πρακτορείο ειδήσεων Tass ότι ο Serebrennikov «καθοδήγησε τους υπαλλήλους της Seventh να υπογράψουν συμβάσεις με εταιρείες τρίτων και ιδιώτες επιχειρηματίες για υποτιθέμενες υπηρεσίες που σχετίζονται με παραστάσεις «. Τα χρήματα που εισπράχθηκαν  από το υπουργείο Πολιτισμού για να καλυφθούν τα έξοδα κατατέθηκαν στους λογαριασμούς των διαφόρων εταιρειών (συμπεριλαμβανομένων και ορισμένων στο όνομα τρίτου) και διανεμήθηκαν από τον Serebrennikov στους συνεργούς του.

Ένα έθνος μεθυσμένων

Ο Serebrennikov έκανε το ντεμπούτο του στη Μόσχα το 2001 με την παρουσίαση της Plasticine, όπερα avant-garde του Βασίλη Σιγκάρεφ που εξερευνά τη βία, τις ομοφυλοφιλικές τάσεις και την ψυχική αποξένωση ενός εφήβου. Η παράσταση ανέδειξε τη σταδιοδρομία του Serebrennikov αλλά επίσης ξεσήκωσε  σκληρή κριτική από αυτούς που το είδαν ως επίθεση στην κοινωνία και τον τρόπο ζωής της Ρωσίας:  μια γιορτή της σκοτεινής πλευράς της χώρας που δυσφήμισε τη λογοτεχνική παραδοσιακή μήτρα του ρωσικού θεάτρου. Το 2012 ο Serebrennikov θεωρήθηκε πλέον ο καλύτερος σκηνοθέτης παγκοσμίως του Ρωσικού θεάτρου της γενιάς του. Τότε το φθινόπωρο του 2012, μετά το διορισμό του ως καλλιτεχνικού διευθυντή του θεάτρου Gogol, που μετονομάστηκε αργότερα στο κέντρο Gogol, ο Serebrennikov έγινε στόχος για τους συντηρητικούς, μέλη του κομμουνιστικού κόμματος και θρησκευτικούς ακτιβιστές. Οι πρώτοι μήνες του στο κέντρο Gogol συνοδεύτηκαν από βίαιες διαμαρτυρίες. Ο Malobrodsky δέχθηκε επίθεση και χτυπήθηκε στο δρόμο. Σε απάντηση, ο σκηνοθέτης επιβεβαίωσε τις θέσεις του πολλαπλασιάζοντας τις παραστάσεις που ασχολήθηκαν με το ζήτημα που προκαλούσε τη κοινωνική δυσφορία  και ακουγόταν σαν πρόσκληση για την καλλιέργεια της αυτονομίας της σκέψης. Στους δικούς του ηλίθιους, δάνειο από την ταινία του Lars von Trier, πρότεινε ότι η κοινωνία θα έπρεπε να αποδεχθεί και τα πιο περιθωριοποιημένα και μειονεκτικά άτομα. Η παραγωγή  των νεκρών ψυχών του Γκόγκολ θεωρήθηκε ως μια αυθαίρετη επίθεση εναντίον των Ρωσικών εθίμων και των παραδόσεων και κατηγορήθηκε ότι  «στρέβλωσε» την αρχική κωμωδία, που απεικόνιζε τη Ρωσία ως έθνος των άσχημων και μεθυσμένων. Εκείνοι που το επικρίνουν υποστηρίζουν ότι δεν είναι ένας «πραγματικός» Ρώσος σκηνοθέτης αλλά προτιμά το «ανήθικο και την πρόσμιξη» της Δύσης από τη μητρική του κουλτούρα. Συχνά ακούγεται ότι ο Serebrennikov αισθάνεται σαν στο σπίτι του στο «Gayropa» Ωστόσο, προτού διοριστεί διευθυντής του κέντρου Gogol, ο Serebrennikov είχε άριστες σχέσεις με έναν από τους άνδρες εμπιστοσύνης του Βλαντιμίρ Πούτιν, Βλάντιλαβ Σέρκοφ. Σκηνοθέτησε  ακόμη μια προσαρμογή του «κοντά στο μηδέν», ένα μυθιστόρημα για την μετακομμουνιστική κοινωνία που γράφτηκε με το ψευδώνυμο του ιδίου  Σουρκόφ, Μεταξύ του 2009 και του 2011, το παραλήρημα του σκηνοθέτη για το Surkov  δημιούργησε αρκετή σύγχυση στη θεατρική κοινότητα. Ο Serebrennikov εμφανίστηκε μερικές φορές ως πολιτικός οπορτουνιστής με εξαιρετικά κομψή θεατρική αισθητική. Αλλά μετά το διορισμό του στο  κέντρο Gogol έχει ωριμάσει: τα έργα του απέκτησαν μια αμεσότητα, μια συνοχή και μία ολοένα και πιο σαφή ταυτότητα. Οι εχθροί του όμως δεν έχουν μειωθεί. Τα τελευταία πέντε χρόνια, βουλευτές, συντηρητικοί και εθνικιστές ακτιβιστές έχουν συνασπισθεί εναντίον του. Η Kultura και η Literaturnaja gazeta, δύο εφημερίδες της κυβερνητικής πλευράς, μόνιμα αποκαλούν το θέατρο του, «Εχθρικό προς τις ρωσικές αξίες». Μια γενική πρόβα τον Ιούλιο του  Νουρέεφ που ο Σερεμπρεννιτσόφ ανέβασε στο θέατρο Bolšoi, μπήκε στο μάτι της καταιγίδας. Οι αρχές έχουν αναγκάσει το Μπολσόι να ακυρώσει την παράσταση, με το πρόσχημα, μεταξύ άλλων, της χρήσης του γυμνού επί σκηνής.

Όπως και στη δεκαετία ’30

Η γλώσσα που χρησιμοποιήθηκε  κατά του κέντρου Gogol και του διευθυντού του, είναι αυτή που χρησιμοποίησε το καθεστώς κατά τις εκκαθαρίσεις των 30’, όταν τόσοι πολλοί μεγάλοι καλλιτέχνες καταδικάστηκαν να πεθάνουν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Ο σκηνοθέτης Kama Ginkas είχε ενοχληθεί ακριβώς εξαιτίας της χρήσης συγκεκριμένης γλώσσας, σχολιάζοντας τη σύλληψη του Serebrennikov για το περιοδικό Matters Like: «Τι στο διάολο. Αυτό είναι η δική μου αντίδραση. Τι μπορώ να πω; Πραγματικά το ξεκινάμε από την αρχή;  Το κάνουμε πάλι; «Προς το παρόν, οι ρώσοι καλλιτέχνες παρουσιάζονται ως αλληλέγγυοι στον  Serebrennikov. Αλλά υπάρχουν και κάποιες πιο επιφυλακτικές και σκεπτικιστικές δηλώσεις όπως αυτές του Andrej Končalovskij («Είναι ανόητο να βάζετε την πολιτική. Οι κατηγορίες δεν στοχεύουν την τέχνη, αλλά στις παρανομίες»). Κάνει να φαίνεται  ότι πρόκειται για ένα διχασμό μεταξύ των καλλιτεχνών που έχουν πολλά να χάσουν αν εναντιωθούν στις κρατικές αρχές και εκείνων που θα ακολουθήσουν τη συνείδησή τους. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι στη Ρωσία θα διεξαχθούν προεδρικές εκλογές. Και πώς συνέβη κατά τη διάρκεια της διαδικασίας του πρώην Ρώσου μεγιστάνα Μιχαήλ Κοντορκόφσκι, οι εκλογές και ο πόλεμος με την Ουκρανία έχουν οδηγήσει πολλές διασημότητες  να υποστηρίξουν τις αρχές. Η υπόθεση Serebrennikov είναι μία από τις πιο σημαντικές της πρόσφατης εποχής, έχει παρόμοια απήχηση με τη διαδικασία Pussy Riot το 2012 ή  εκείνη του Chodorkovskij το 2005 και το 2010 και, αν δεν ήταν σαφές, είναι καθαρά θέμα επίδειξης. Η συζήτηση για την παράνομη οικονομική  συμπεριφορά δεν είναι τίποτα περισσότερο από φλυαρία. Η διαδικασία σκοπεύει να καταδικάσει όποιον πιστεύει στην ελευθερία της γνώμης και της έκφρασης, και προσπαθεί να εξισώσει τους καλλιτέχνες με τους απατεώνες και θα ήθελε να χρησιμοποιήσει ως αποδιοπομπαίο τράγο μια ομάδα ανθρώπων που εργάζονται σε ένα διεφθαρμένο και άρρωστο χρηματοπιστωτικό σύστημα, όπου είναι πρακτικά αδύνατο να επιβιώσουν χωρίς να παραβιάζουν το νόμο. Σε αυτή την περίπτωση, η κυβέρνηση δεν προσπαθεί να επιδιορθώσει το λάθος, αλλά  σιωπά τους καλλιτέχνες σε μια προσπάθεια να εξασφαλιστεί ένα μέλλον.