Capture_2019_05_14_23_25_21_409Juan Villoro


Το 1970 ο Αμερικανός συγγραφέας Erich segal δημοσίευσε το love story, ένα ρομάντσο που έγινε ταινία με τεράστια επιτυχία. Εμείς οι έφηβοι τότε ψάχναμε στην ιστορία συμβουλές για συγκινησιακή επιβίωση που οι πιο μορφωμένες γενιές τις είχαν βρει στον Οβίδιο: στο έργο του «λύσεις για τον ατυχή έρωτα». Μάθαμε τη φράση: Να αγαπάς σημαίνει να μην πρέπει να πεις ποτέ «λυπάμαι». Για τον Segal το αληθινό πάθος είναι πυρίκαυστη ζώνη για τα σφάλματα, και δεν έχει ανάγκη επεξηγήσεων. Η ιδέα της συγχώρεσης διέσχισε τις εποχές, μέχρι που έφθασε στην εποχή των κοινωνικών δικτύων, στην οποία η συγγνώμη υπάρχει μεν όχι όμως ως trending topic.

Σε μια περίοδο που δεν εναρμονίζεται με την ηθική σκέψη, η κυβέρνηση του Μεξικού του Andres Manuel Lopez Obrador (κεντροαριστερά) αποφάσισε να κάνει κοινωνική χρήση της συγγνώμης. Ζήτησε συγγνώμη από τις οικογένειες πέντε εξαφανισμένων φοιτητών το 2016 στην Τιέρα Μπλάνκα στην πόλη Veracruz και από την ακτιβίστρια συγγραφέα Lydia Cacho για τις παραβάσεις του κράτους εις βάρος της. Είναι σημαντικό φυσικά για μια κυβέρνηση να παραδέχεται τα λάθη  της στον τομέα των αρμοδιοτήτων της. Ακόμη κι αν το λάθος ανήκει στο παρελθόν η συγγνώμη σημαίνει ότι ορισμένα από αυτά δεν θα επαναληφθούν. Όταν όμως ζητείται σε ένα άλλο κράτος να ζητήσει συγγνώμη όπως έκανε ο Obrador απαιτώντας την από Ισπανούς και Εκκλησία για την κατάκτηση της Αμερικής, η κατάσταση αλλάζει. Ήταν μια αιματηρή τότε επιχείρηση απογύμνωσης των ιθαγενών πληθυσμών. Από τη γέννηση όμως της δημοκρατίας διακόσια χρόνια πριν, το Μεξικό συνέχισε την ίδια τακτική. Για να το αποκρύψει ο Obrador κατηγόρησε τους κατακτητές, τον Ισπανό Herman Cortez που πήρε το χρυσό, και διακόσια χρόνια δεν έφθασαν για την ανάκαμψη.

Σύμφωνα με αυτή την εξήγηση, είμασταν Μεξικανοί στο έπακρο της λάμψης μας και μετά γίναμε  υπόδουλοι και τέλος επιστρέψαμε και γίναμε πάλι Μεξικανοί. Το μείγμα που ορίζει τι είμαστε σήμερα, φαίνεται να μην υπήρξε ποτέ. Οργανισμοί όπως το συμβούλιο ιθαγενών της κυβέρνησης, ο στρατός των ζαπατίστα της εθνικής απελευθέρωσης (Ezln) και άλλες ομάδες, άσκησαν κριτική στον Obrador γιατί αντιπαρατέθηκε με τις κοινότητες των ιθαγενών προωθώντας σχέδια όπως το τραίνο Maya που θα συνέδεε την πόλη Chiapas με  Yucatan προωθώντας επίσης τον τουρισμό, τον εμπορικό τουριστικό διάδρομο του ισθμού του Morelos (για τον οποίο ο ίδιος Obrador αντιτέθηκε προεκλογικά).

Είναι είδηση όταν ένας ξένος Πρόεδρος στον ιθαγενή πληθυσμό μιλάει για λογαριασμό του μπροστά στον Πάπα και τον Βασιλιά της Ισπανίας. Το 1994 λίγο μετά την επανάσταση των ζαπατίστα, η κυβέρνηση του Carlos Salina de Cortari ανακοίνωσε την ανακάλυψη της «κόκκινης βασίλισσας» στην αρχαιολογική τοποθεσία Ralenque. Ήταν μια σημαντική είδηση αλλά ανακοινώθηκε με περισσή επισημότητα, σαν να εξαρτάτο από αυτήν το πεπρωμένο της πατρίδας, υποστηρίζοντας πως οι πραγματικοί ιθαγενείς είναι αυτοί που βρίσκονται στις αρχαιολογικές τοποθεσίες και όχι αυτοί που κάνουν επαναστάσεις ευκαιρίας. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και σήμερα. Εμφανίζονται οι σημερινοί ιθαγενείς και περιμένουν από τα άλλα κράτη να ζητήσουν συγγνώμη από άλλους πληθυσμούς που τους επιτέθηκαν. Σχετικά με το Michoacan το 1540, ένας γηγενής purepeka διηγείται: Οι Μεξικανοί είναι ιδανικοί στη χειραγώγηση της αλήθειας. Δεν κατάφεραν να κατακτήσουν κάποιους πληθυσμούς και θέλησαν να μας εκδικηθούν και να μας σκοτώσουν για προδοσία. Το να αναζητήσεις την αλυσίδα της συγγνώμης από την αρχή των γεγονότων είναι άσκοπο. Η φίλη μου Jessica Rodriguez συγκλητικός και ακτιβίστρια είπε στη σύγκλητο ότι να τρως tortillas με χοιρινό κρέας είναι μια έμμεση αναφορά  στην πολιορκία της Tenochtitlan  του 1521, αποφασιστική για την άλωση της αυτοκρατορίας των αζτέκων διότι το χοιρινό έφθασε από την Ισπανία. Έχει δίκιο, και δεν πιστεύω όμως ότι πρόκειται για μια καλή ιδέα να αντικαταστήσουμε το χοιρινό με κάτι άλλο για να αναπαραστήσουμε την ιερή ανθρωποφαγία των προισπανικών πολιτισμών. Είμαστε το προιόν μείξης των tacos με την ποικιλία κρεατικών.

Πενήντα χρόνια μετά το Love story είναι φανερό ότι ο Segal έδινε κακές συμβουλές. Το πάθος λανθάνει και επιζητεί τη συγγνώμη. Η πραγματικότητα είναι σύνθετη και δεν ικανοποιείται με λέξεις. Οι ιθαγενείς πληθυσμοί υφίστανται αδικίες. Η συγνώμη δεν αρκεί. Μόνο όταν θα έχουμε ένα έθνος των εθνών στο οποίο κανείς πολιτισμός δεν υποβιβάζει τους άλλους, θα αξίζει να κοιταχτούμε στο πρόσωπο.