Michael Brown

Αξίζει τον κόπο: αυτό το σύνθημα, η κατευθυντήρια αρχή του Κινήματος των 5 αστέρων (M5s), θα πρέπει να ξαναγραφτεί σήμερα. Αξίζει μόνο ένα, αυτή θα είναι η νέα έκδοση, που γεννήθηκε από τη σφοδρή μονομαχία μεταξύ του Beppe Grillo και του Giuseppe Conte: εφαρμόζει είτε στον εγγυητή είτε στον πρώην πρόεδρο του συμβουλίου, mors tua vita mea.

Είναι μια σύγκρουση που, πέρα από τις δραματικές επιπτώσεις της στα 5 αστέρια, αλλά ενδεχομένως και στο ιταλικό κομματικό σύστημα, έχει τις κωμικές επιπτώσεις της. Θα μπορούσαμε να ξεκινήσουμε από το γεγονός ότι ο Γκρίλο κατηγορεί τον Κόντε ότι παρήγαγε ένα «καταστατικό του 17ου αιώνα» και λαμβάνει ως απάντηση ότι αυτό που υπέθεσε ο κωμικός θα ήταν αντ’ αυτού ένα «μεσαιωνικό» καθεστώς. Θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε με την υποταγή του εγγυητή ότι ο δικηγόρος ονειρεύεται ένα «μονοπρόσωπο κόμμα», στο οποίο ο Κόντε απαντάει με το ίδιο νόμισμα, δηλώνοντας ότι δεν έχει καμία πρόθεση να σταματήσει το σχέδιό του μόνο κατόπιν εντολής «ενός μόνο ατόμου».

Και τι γίνεται με τον ισχυρισμό του Γκρίλο ότι ο Κόντε δεν καταλάβαινε τον χαρακτήρα των 5 αστέρων, της «οριζόντιας οργάνωσης», του «κινήματος που γεννήθηκε για να διαδώσει την άμεση και συμμετοχική δημοκρατία»; Έρχεται ως γέλιο ενόψει μιας αναμέτρησης που δεν έχει τίποτα «οριζόντιο», μπροστά σε μια συμπλοκή μεταξύ Γκρίλο και Κόντε έβρεχε κάθετα από ψηλά σαν κεραυνός στον καθαρό ουρανό που μειώνει υπουργούς, βουλευτές, ακτιβιστές και ψηφοφόρους των πέντε αστέρων σε έκπληκτους θεατές.

Τι γίνεται με μια «οριζόντια οργάνωση» στην οποία ο μελλοντικός ηγέτης – ο Κόντε – διορίστηκε στα τέλη Φεβρουαρίου όχι από μηχανισμούς «άμεσης δημοκρατίας», αλλά από τον εγγυητή και μερικές άλλες μεγάλες εταιρείες; Στην οποία του δόθηκε λευκή επιταγή να γράψει ένα καταστατικό σύμφωνα με τις επιθυμίες του, με απόλυτη μοναξιά και μυστικότητα; Τι γίνεται με το γεγονός ότι ακόμη και σήμερα, με τα πέντε αστέρια στα πρόθυρα της διαίρεσης, κανείς ή σχεδόν δεν έχει διαβάσει το σχέδιο καταστατικού; Τι γίνεται με την «οριζόντια» απειλή του Γκρίλο εναντίον του Βίτο Κριμί να τον κυνηγήσει άσχημα, όπως ο Φλάβιο Μπριατόρε στην τηλεοπτική εκπομπή L’apprendista («Είσαι έξω!)», αν τολμούσε να δημοσιεύσει το καταστατικό; Ζήτω η διαφάνεια, το τοτέμ των Μ5!

Δεν υπάρχει διαφωνία για τους προσανατολισμούς, τις αξίες, τις συμμαχίες, τη στήριξη του κινήματος προς την κυβέρνηση. Όχι: υπάρχει μια διαμάχη για ένα καταστατικό που κανείς δεν ξέρει

Τουλάχιστον σε ένα πράγμα, ωστόσο, οι δύο υποψήφιοι συμφωνούν: για την πατρότητα του Γκρίλο. Αλλά η συμφωνία τελειώνει εδώ: ο Γκρίλο βλέπει τον εαυτό του ως «καλό μπαμπά» ενώ ο Κόντε τον υποφέρει ως «κύριο πατέρα».

Μέχρι στιγμής σε αυτό το άρθρο δεν έχουμε μιλήσει για την πολιτική; Ούτε κατά τύχη. Η πολιτική είναι ο μεγάλος απών σε αυτόν τον πυρηνικό πόλεμο που δεν φαίνεται τίποτα περισσότερο από έναν αγώνα εξουσίας ή, για να το θέσω πιο ευγενικά, έναν διαγωνισμό ηγεσίας. Δεν υπάρχει διαφωνία για τους προσανατολισμούς, τις αξίες, τις συμμαχίες, τη στήριξη του κινήματος προς την κυβέρνηση Ντράγκι. Όχι, υπάρχει μια διαμάχη για ένα καταστατικό που κανείς δεν ξέρει. Από την εποχή των girondins και Jacobins, μπολσεβίκων και Mensheviks, η διαίρεση του Λιβόρνο το 1921 ή αυτή του palazzo Barberini το 1947 μεταξύ σοσιαλιστών και σοσιαλδημοκρατών, δεν είχε υπάρξει ποτέ ένας διαχωρισμός όπως αυτός που βρίσκεται σε εξέλιξη μεταξύ των πέντε αστέρων: οι δύο πρωταγωνιστές συμφωνούν σε όλα ή σχεδόν τα πάντα.

Δεν είμαστε μάρτυρες μιας σύγκρουσης μεταξύ ορθοδόξων και ρεαλιστικών, μεταξύ κυβερνήσεων και κινηματικών. Όλες οι επιλογές των τελευταίων ετών έχουν δει τον Γκρίλο και τον Κόντε στις ίδιες θέσεις, από την έναρξη της κυβέρνησης με τη Λεγεώνα μέχρι τον συνασπισμό με το Δημοκρατικό Κόμμα (PD), από την υποστήριξη στην κυβέρνηση Ντράγκι σε αναζήτηση συμμαχιών με το PD σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, από την επανατοποθέτηση των Μ5 σε μια νέα κεντροαριστερά μέχρι την επιθυμία να αναζωπυρώσει τον οικολογικό-κοινωνικό χαρακτήρα του κινήματος. Ο μετασχηματισμός των M5 από τη δύναμη των Vaffà!, από ένα κίνημα που εισήλθε στο κοινοβούλιο το 2013, για να το ανοίξει «σαν κονσέρβα τόνου» από κυβερνητικές δυνάμεις, ικανές να σφυρηλατήσουν με τη βία συνασπισμούς και να εκφράσουν υπουργούς, είδε τους δύο ηγέτες στην ίδια πλευρά του οδοφραγμάτων.

Αυτό το πολιτικό κίνημα έχει αυξηθεί τόσο πολύ. Μπορεί να καυχηθεί ότι έφερε στο σπίτι αποτελέσματα όπως το εισόδημα από την ιθαγένεια, ότι έχει πιλοτάρει καλά την Ιταλία (με τον «δικό του» πρωθυπουργό) μέσω της πανδημίας, ότι έχει φτάσει στην Next Generation EU στην Ευρώπη που θα φέρει το τεράστιο ποσό των 191 δισεκατομμυρίων ευρώ στη χώρα.

Αλλά ταυτόχρονα όλα αυτά τα χρόνια το κίνημα δεν έχει αναπτυχθεί καθόλου σε οργανωτικό επίπεδο. Παρέμεινε σταθερό στην αντίφαση μεταξύ της οριζόντιας (πολύ αμφισβητήσιμης) οριζόντιας «άμεσης δημοκρατίας», που αποτελείται από ψήφους στο διαδίκτυο, και μιας κάθετης ηγεσίας (τελικά αυτή του Γκρίλο), πράγματι δικτατορική, στην οποία το αφεντικό έδωσε εντολές, αποφάσισε τους συνασπισμούς, επέλεξε ποιον να προωθήσει και ποιον να κυνηγήσει. Και δεν παρεκκλίνει από την ιδέα της χαρισματικής ηγεσίας ακόμα και όταν αποκάλεσε τον Κόντε μελλοντικό ηγέτη: αυτόν τον Κόμη που μέχρι τώρα δεν είναι καν εγγεγραμμένος ακτιβιστής των πέντε αστέρων. Αυτή είναι η τραγωδία των 5 αστέρων: κινδυνεύει να πεθάνει παρά το γεγονός ότι έχει πάντα μια σημαντική λαϊκή συναίνεση, η οποία κινδυνεύει να πεθάνει επειδή ποτέ δεν αποδείχθηκε ικανή να εξοπλιστεί με δημοκρατικά μέσα συζήτησης και λήψης αποφάσεων στο εσωτερικό της. Γεννήθηκε χάρη στο χάρισμα του Γκρίλο, ήθελε να ξαναγεννηθεί χάρη στο χάρισμα του Κόντε. Αλλά στο τέλος όμως φαίνεται ότι το χάρισμα ήταν υπερβολικό.