Gwladys Fouche

Δέκα χρόνια μετά την ημέρα που ο Anders Behring Breivik προσπάθησε να τη σκοτώσει στην Utøya, η Astrid Hoem επέστρεψε στο Nορβηγικό νησί για να πει σε μια ομάδα εφήβων πώς σώθηκε ενώ άλλοι άνθρωποι πέθαναν γύρω της. «Πυροβόλησε από πίσω ένα κορίτσι που ήταν δίπλα μου και αυτό με παρακάλεσε να πω στους γονείς της ότι τους αγαπούσε, επειδή νόμιζε ότι θα πεθάνει», λέει ο Hoem, 26 ετών, σε μαθητές γυμνασίου. Το κορίτσι για το οποίο μιλάει επέζησε.

Οι μαθητές συμμετέχουν σε τριήμερη εργασία για τη διαχείριση των συγκρούσεων και την καταπολέμηση του ρατσισμού. Ακούνε σιωπηλά καθώς ο Χοέμ ξετυλίγει τις αναμνήσεις του και διηγείται ότι για δύο ώρες στεκόταν ακίνητος κάτω από ένα βράχο. Δεν κάλεσε τους φίλους του από φόβο ότι το κουδούνισμα του τηλεφώνου θα επέτρεπε στον Μπρέιβικ να τους εντοπίσει. Ήταν πεπεισμένος ότι η Νορβηγία ήταν σε πόλεμο.

Στις 22 Ιουλίου 2011, ο Μπρέιβικ πυροδότησε βόμβα σε αυτοκίνητο έξω από το γραφείο του πρωθυπουργού στο Όσλο, σκοτώνοντας οκτώ άτομα, προτού οδηγήσει στην Utøya και πυροβολήσει 69 άτομα που συμμετείχαν σε καλοκαιρινή κατασκήνωση νέων του εργατικού κόμματος. Οι επιζώντες, πολλοί από τους οποίους ήταν έφηβοι εκείνη την εποχή, είναι αποφασισμένοι να αντιμετωπίσουν την ακροδεξιά ιδεολογία στην προέλευση της επίθεσης. «Είναι σημαντικό να το συζητήσουμε, γιατί δεν θέλω να ξανασυμβεί», εξηγεί ο Hoem.

Εξομοίωση και πρόληψη
Στην πραγματικότητα έχει ήδη συμβεί. Τον Μάρτιο του 2019, στη Νέα Ζηλανδία, ο λευκός ρατσιστής Μπρέντον Τάραντ, ο οποίος εμπνεύστηκε από τον Μπρέιβικ για το μανιφέστο του, σκότωσε 51 ανθρώπους σε δύο τεμένη.

Λίγους μήνες αργότερα ο Νορβηγός Philip Manshaus σκότωσε την  θετή αδελφή του κινεζικής καταγωγής και προσπάθησε να πυροβολήσει τους πιστούς ενός τζαμιού. Σύμφωνα με έκθεση των ψυχιάτρων του δικαστηρίου, ο Μάνσχαουζ ανέφερε τον Τάραντ ως πηγή έμπνευσης.

«Αυτές οι απόψεις, αυτές οι θεωρίες συνωμοσίας, αυτό το μίσος… σήμερα είναι ισχυρότεροι από ό,τι ήταν πριν από δέκα χρόνια», δήλωσε ο Χομ στο Reuters.

Τον Απρίλιο, στο συνέδριο, το Εργατικό Κόμμα αποφάσισε ότι σε περίπτωση νίκης στις εκλογές του Σεπτεμβρίου θα δημιουργήσει μια επιτροπή για να διερευνήσει τις ζωές του Μπρέιβικ και του Μάνσχαουζ, για να κατανοήσει και να αποτρέψει τη ριζοσπαστικοποίηση. Η επιτροπή θα εξετάσει επίσης τις περιπτώσεις Νορβηγών που έχουν γίνει ισλαμιστές μαχητές στη Συρία.

«Τι μπορούμε να κάνουμε για να αποτρέψουμε τα αγόρια, ειδικά τα λευκά αρσενικά, από το να αναπτύξουν ιδέες τόσο ακραίες που νομίζουν ότι μπορούν να σκοτώσουν μόνο και μόνο επειδή διαφωνούν με κάποιον; Πρέπει να βρούμε τρόπο να αποτρέψουμε αυτές τις τραγωδίες στα σχολεία, στο διαδίκτυο, στις κοινότητές μας», εξηγεί ο Hoem.

Ο ρόλος της πολιτικής
Οι επιζώντες θα ήθελαν να συζητήσουν δημόσια ορισμένες πολιτικές τάσεις που κατά τη γνώμη τους παρέχουν μια ιδεολογική δικαιολογία για την εξτρεμιστική βία. Ο Μπρέιβικ πίστευε ότι το Εργατικό Κόμμα είχε προδώσει τη Νορβηγία επειδή είχε επιτρέψει στους Μουσουλμάνους να ζουν στη χώρα, ως μέρος αυτού που θεωρούσε παγκόσμιο σχέδιο για να καταστήσει το Ισλάμ κυρίαρχη θρησκεία στην Ευρώπη, υποκαθιστώντας τον Χριστιανισμό.

Οι επιζώντες πιστεύουν ότι ορισμένοι δεξιοί πολιτικοί νομιμοποιούν αυτή την άποψη επιτιθέμενοι στους Μουσουλμάνους και αποκαλώντας τους απειλή για τη νορβηγική κοινωνία.

Κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, το Ριζοσπαστικό Δεξιό Κόμμα Προόδου έχει επανειλημμένα κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για φερόμενο «υφέρπων Εξισλαμισμό» σε αντίθεση με τον παραδοσιακό τρόπο ζωής της Νορβηγίας. Το κόμμα, το οποίο έχει καταδικάσει επανειλημμένα τις ενέργειες του Μπρέιβικ, αρνείται ότι οι θέσεις του τροφοδοτούν τον ακροδεξιό εξτρεμισμό. Ωστόσο, η αρχηγός Σίλβι Λίστχαουγκ επανέλαβε ότι σκοπεύει να καλέσει για αυστηρότερη πολιτική προσέγγιση στη μετανάστευση και ενσωμάτωση.

Η συμπεριφορά των επιζώντων έρχεται σε αντίθεση με την απάντηση που είχε δώσει τότε η Νορβηγία, η οποία είχε τονίσει την ενότητα και τη συναίνεση. Τους μήνες που ακολούθησαν την επίθεση, η συζήτηση επικεντρώθηκε στα λάθη των αρχών, όπως η καθυστερημένη αντίδραση της αστυνομίας στην Utøya, και όχι στην κοσμοθεωρία του Μπρέιβικ.

«Η δέκατη επέτειος της 22ας Ιουλίου μας προσφέρει την ευκαιρία να κοιτάξουμε το παρελθόν και να αναπροσαρμόσουμε τη συζήτηση», υπογραμμίζει ο Hallvard Notaker, συγγραφέας του βιβλίου Arbeiderpartiet og 22. Ιουλίου